Yükselen güçler: Yükselen güçler savaşa neden olur mu?

//Yükselen güçler: Yükselen güçler savaşa neden olur mu?

Yükselen güçler: Yükselen güçler savaşa neden olur mu?

Yükselen güçler kavramı

Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika gibi devletler, günümüzde yükselen güçler olarak tanımlanmaktadır. Bu devletler hem bulundukları bölgelerde ve küresel ölçekte etkili olmaya başlamışlardır. Peki yükselen güçler savaşa neden olur mu?

Yükselen Güçler Savaşa Neden Olur mu?

Bazı realist düşünürler, yükselen yeni büyük güçlerin diğer güçlerle çatıştığını, bunların da savaşa sebep olduğunu savunur.

  • Atina,
  • Roma,
  • Arap,
  • Habsburg,
  • İngiliz,
  • Alman ve Japon İmparatorlukları ve hatta Amerika Birleşik Devletleri bile bunlara örnek olarak gösterilebilir. Dünya, kolayca onların yükselmesine imkan vermemiş, her biri kendilerini ispatlayabilmek için bir sürü savaş yapmak zorunda kalmıştır.

Bazılarına göre yükselen Çin de diğer güçlerle çatışabilir ama Çin zaten Kore’de, Hindistan’da, Rusya’da ve Vietnam’da Amerika Birleşik Devletleri ile savaşmıştı. Çin “barışçıl bir yükseliş» içinde olduğunu iddia etse de yakınlarındaki toprak ve denizlerde hak iddiasında bulunmaktadır.

Yükselen güçler teorisi

Kim nereyi alacak?

  • Atinalılar Spartalılarla Italya’daki sömürgeler için savaştı.
  • Roma, Kartacalılarla Ispanya için savaştı.
  • Habsburg 30 Yıl Savaşları’nı Avrupa’ya hakim olmak için yaptı.
  • İngiltere, Fransa ile önce Fransa’daki İngiliz arazileri için sonra da Kuzey Amerika için savaştı.
  • Genişleyen Amerika Birleşik Devletleri Meksika ve İspanya ile Güney Batı ve Filipinler’i almak için savaştı.
  • Almanya ve Japonya, Avrupa ve Asya’yı ele geçirmek için savaştı.
  • Soğuk Savaş, Sovyetler’in Doğu Avrupa’yı alması üzerine başladı.

Yükselen güçler ve çatışma riski

İspanya ve Portekiz, henüz keşfedilmiş olan Yeni Dünya’yı 1494 Tordesillas Antlaşması ile bölüşmeye karar vermişlerdi. Papa’nın aracılığını yaptığı bu anlaşma Cape Verde’nin batısından bir çizgi çiziyor ve bu çizginin doğusunu Portekiz’e veriyordu. Aynı şekilde, Ispanya ve Portekiz Asya’da kimin hangi toprakları alacağı konusunda da kavga etmedi, İspanya Filipinler’i aldı, Portekiz de Goa, Tior, Macau ve Japonya’yı aldı.

Henüz ilk yıllarındaki Amerika, Ingiltere ile önce bağımsızlık konusunda, sonra da deniz taşımacılığı konusunda (1812) savastı. Fakat İngiltere 19. Yüzyıl’ın sonlarında Amerika Birleşik Devletleri’ni kabullenerek yükselişini hoş karşıladı. İngiltere, Lâtin Amerika ile yaptığı ticarette kendi yerine Amerika’nın geçmesine ses çıkarmadı, Amerika da Asya’daki İngiliz hakimiyetini umursamadı. İngiltere, Fransa, Almanya, Portekiz ve Belçika “Afrika için yapılan mücadeleyi” çözmek için 1885’te Berlin’de bir araya gelerek diplomasi kullandı.

Sonuç:

Yükselen güçler sorunu kimin nereyi alacağı önceden sâkince oturup plânlanırsa çatışmaya dönmeden önlenebilir.

Örneğin Çin’le, deniz sınırlarının Güney ve Doğu Çin Denizleri’nin ne kadar ötesine uzanacağını kararlaştırmak için uluslararası bir toplantı yapılabilir.

Diaoyutai Spratly (Japoncada Senkaku) ve Paracel Adalan’nı kim alacak?

Bu bölgelerdeki deniz altı petrol yatakları ve doğalgaz rezervleri birlikte geliştirilebilir.

Ne var ki, 2010’da Beijing Amerika’nın yaptığı toplantı çağrısını sertçe reddetmiştir.

Çin’in yükselişi hiç de barış içinde olmayabilir.

Kaynak:

¹ Uluslararası İlişkiler (2014), Michael G.Roskin ve Nicholas O. Berry, Adres Yayınları

² The world’s rising powers have fallen

Ahmet Akın, (E) Topçu Kurmay Albay

By | 2017-04-03T14:44:39+00:00 Nisan 3rd, 2017|Harp ve Strateji|0 Comments

About the Author:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşmak ister misiniz?

%d blogcu bunu beğendi: