Kategori arşivi: Ekonomi

Türkiye ekonomisi, dünya ekonomisi, ekonomik krizlerin başlıca nedenleri ekonomik krizlerin önlenmesi, borsa, fiyat artışı, enflasyon, tüketici sorunları.

Muhasebe mesleği ve bilgi çağında muhasebe paradigması

Çağımız bilgi çağıdır. Her meslek grubu gibi, muhasebe mesleği de şirketlerin gereksinimlerini karşılayabilmek için, küresel gelişmelere ayak uydurmak zorundadır.

Muhasebe, muhasebenin tarihi gelişimi ve bilgi çağında muhasebe paradigması konuları ekonomik çevrelerce yoğun olarak tartışılmaktadır. Bilgi çağında muhasebe paradigması konusuna geçmeden evvel, muhasebenin genel tanımını yapmakta fayda var:

Muhasebe nedir?

Muhasebe, finansal karakterli, para ile ifade edilebilen işlem ve olayların kaydedilmesi, sınıflandırılması, özetlenerek raporlar halinde sunulması ve yorumlanması ile ilgili bir sanat olarak tanımlanmak­tadır.

“Yeni çağlar yeni organizasyonlar ister.”

(Rowan GIBSON)

Bu tanım, muhasebenin kullanıldığı ‘muhasebe mesleği’nin klasik ve modern fonksiyonlarını da kapsamaktadır.

İlk zamanlarda, defter tutma şeklinde kabul edilen muhasebe ve mu­hasebe mesleği, işlem ve olayların kaydedilmesini, sınıflandırılmasını ve so­nuçların raporlar halinde sunulmasını içermiştir. Ancak eko­nomik gelişmeler neticesinde işletme yöneticileri muhasebe mesleği yapımcılarından bazı bilgileri analiz etmesini, yorumlamasını ve bunlarla ilgili raporları ken­dilerine sunmasını beklemişlerdir. Böylece zaman içinde muhasebe mesleği, işlemlerin basit kayıt tekniğinden yöneticilerin karar almasına yardım­cı olan ve işletme faaliyetlerini kontrol eden bir meslek ve karar verme vasıtası haline gelmiştir.

Muhasebe mesleği ve tarihi gelişimi
Muhasebe mesleği ve tarihi gelişimi

M.Ö. 5000 yıllarında muhasebe mesleği

Muhasebe mesleği icrası kapsamında muhasebe kayıtlarının kullanımı M.Ö. 5000 yıllarına kadar iner. Babil, Mısır, Eski Yunan, Roma, Eski Avrupa ve Orta Çağda muhasebe kayıtlarına rastlanmıştır. Ancak bu kayıtlar, sistemli, belli kuralla­ra dayanan sistemler olmayıp envanterlerle ilgili listeler ücret öde­meleri, borç alacak hesapları, vergi takdirleri ile ilgili kayıtlardı. İnsan­lar ve işletmeler gelişimin her safhasında muhasebeyi kendi ihtiyaç­larına uygun olarak, bildikleri veya öğrendikleri kayıt ve analiz teknik­leri çerçevesinde yönetim, kontrol, ticari delil, vergi toplama, raporla­ma gibi amaçlar için kullanmışlardır.

Muhasebe mesleği ve modern metodoloji

Muhasebe mesleği icrasında, modern anlamda metodoloji 13. ve 14. yüzyıllarda çift taraftı kayıt sisteminin gelişmesi ile başlamıştır. Basit veya tek taraflı kayıt sistemi olarak tanımlanan ilkel muhasebede işlemler veya olaylar tek bir kayıt ile ifade edildiklerinden tek taraflı kayıt sistemi eksik, hata yapma ve yapılan hatanın ortaya çıkmaması ihtimali fazla olan bir sistemdi. Çift taraflı kayıt sistemi işletme faaliyetlerinin iki yö­nünü birden kavramış (her borçlu ile ilgili bir kredi verenin, her ödeyenle ilgili bir para alanın, her satıcı ile ilgili bir müşterinin ol­duğu), her işlem veya olay için en az iki kayıt yapmıştır. Böylece muhasebe mesleğini icra edenler, ha­ta yapma ihtimalini azaltmış, kayıtların birbirini kontrol etmesini, hata yapıldığı zaman hatanın ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Haçlı seferi ile Akdeniz’de ticaretin gelişmesi ve Rönesans döneminde İtalya şehirlerindeki ticari canlılık kayıt sisteminin gelişmesini zorunlu hale getirmiştir.

Muhasebenin Avrupa’ya yayılması

Muhasebe, İtalyan tacirler tarafından ticaretin gelişimi ile Avru­paya yayılmıştır. Uygulamada kullanımı ile sistemde düzeltmeler yapılmıştır. İlk muhasebe yazarları bilgileri uygulamacılara aktarmışlardır. Uygulamacılar da modern kayıt ve raporlama yöntemlerinin kurulma­sına yardımcı olmuşlardır.

Muhasebe kayıt ve raporlama tekniklerindeki gelişmeler zamanımıza kadar yavaş fakat düzenli olarak devam etmiştir.

20. yüzyılda maliyet ve yönetim muhasebesi

20. yüzyılın başlarından itibaren maliyet ve yönetim muhasebesi konularında önemli gelişmeler olmuştur.

20. yüzyılın ikinci yarısında ise muhasebede önemli bir gelişme gösterip,

  • insan kaynakları muhasebesi,
  • sosyal muhasebe,
  • enflasyon muhasebesi,
  • uluslararası mu­hasebe gibi konularda yeni kayıt ve raporlama teknikleri geliştiril­miştir.
Küreselleşme ve Bilgi Çağında Muhasebe
Küreselleşme ve Bilgi Çağında Muhasebe

Bilgi çağı paradigmasına göre muhasebe anlayışı

Öte yandan insanlığın uygarlık tarihine baktığımızda tarımın icadı insan nesline dünyanın kaynaklarını servete çevirmenin yeni bir yolunu sağladı ve neredeyse her yerde köylü merkezli ekonomiye yol açan uygarlıktaki değişimin birinci dalgasını başlattı. Neticede insan geçiminin başta gelen aracı olarak avcılık ve yiyecek aramanın yerini aldı.

Benzer şekilde endüstri devrimi bize fabrika esaslı servet yaratma sistemini bahşeden değişimin ikinci dalgasını başlattı. Bu sırasıyla seri imalata giderek daha büyük pazarlar yönünde hamleye ardından daha büyük ihtiyaçlara daimi bürokratik kuruluşlara yol açtı. Çok yakın zamana kadar yönetim konularında ve ticaret okullarında öğretilenlerin çoğu ikinci dalga düşüncesini yansıtıyordu. Ekonomik teknik ve sosyal değişim ile ilgili çok büyük üçüncü dalgayı başlatmış olan bugünün bilgi devrimi ticari kuruluşları yöneten ikinci dalgayı kavramlarını durmadan değiştirerek onları temelde başka türlü çalışmaya zorlamaktadır. Dikey entegrasyon, sinerji ,ölçek ekonomisi, ayrıca hiyerarşik emir-komuta kuruluşu gibi bu tip olgularda endüstriyel inanış yerini dış kaynak kullanımı ölçek minimalizasyonu kar merkezleri şebekeleşme ve yeni değer kazanan farklı örgütlenme biçimlerine terk etmektedir. Endüstriyel çağ düşüncesinin her parçası şimdi yeniden incelenmekte ve harika biçimde formüle edilmektedir.

Bilişim teknolojilerindeki gelişmeler

Günümüz bilgi toplumunda bilişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler bir yandan küreselleşme olgusuyla dünyanın küçülmesine yol açarken diğer taraftan da bilginin işletmeler açısından makinelerden ziyade temel güç ve ana sermaye olmasını sağlamıştır. Küreselleşme;

  • yeni pazarlar
  • yeni ürünler
  • yeni düşünce tarzları
  • yeni etkinlikler
  • yeni iş yapış biçimlerini gerekli kılmaktadır.

Artık, işletmeler açısından küresel çeviklik, verimlilik ve rekabet edebilme kabiliyeti gerekmektedir.

Küresel düşünüp yerel davranabilme işletmeler için en önemli noktalardan biri haline gelmiştir.

Rekabetin küreselleşmesi, yeniliğin ve yaratıcılığın anılan rekabet ortamında kritik öğe olması, işletmeleri yeni değerleri yaratmaya, transfer etmeye, mevcutlardan yeni boyutlar çıkarmaya zorlamaktadır.

Bu zorunluluklar, işletmelerin mevcut yapılarının, yönetim yaklaşımlarının, sistemlerinin ve örgüt iklimlerinin baştan aşağıya başkalaşmasına da yol açmıştır.

İşletmeler bu değişim dalgalarında ayakta kalabilmek için, kendilerini yenileyip, dinamik bir yapı içerisine girmelidirler.

Sonuç:

Sonuç olarak bilgi, iletişim ve üretim teknolojilerinde meydana gelen değişme ve gelişmeler, işletmelerin üretim yapılarını ve buna bağlı olarak da rekabet yapılarını değiştirmiştir.

Bilgi gereksinimi artmıştır

Günümüzde, işletmelerin rekabet edebilmek, hissedarların servetlerini artırmak ve şirketin geleceğine ilişkin kararlar alabilmek amacıyla çok yönlü, eksiksiz, zamanında ve ihtiyaca uygun bilgi gereksinimi artmıştır. İşletmelerin en önemli bilgi merkezlerinden biri olarak muhasebe departmanının sunmuş olduğu mali ve mali nitelikte olmayan bilgileri gösterebiliriz.

⇒ Bilgi temini meselesi

İletişim ve üretim teknolojilerinde meydana gelen gelişmelerin ışığında işletmelerin çağın rekabet koşullarına uyabilmek ve rekabet avantajı sağlayabilmek için daha fazla bilgiyi zamanında, eksiksiz elde etme gereksinimi artmıştır. Geleneksel muhasebenin tarihi bilgileri sunması işletmenin ihtiyacı olan bilgileri sunmaktan yoksundur.

⇒ Muhasebe mesleği yeniden yapılandırılmalıdır

Bilgi çağı ile başlayan süreçte dünya çapında gerçekleşen politik, ekonomik, sosyal, teknolojik ve insani kaynak değişimlerinden etkilenmeksizin aynı kalan hiçbir meslek yoktur. İşletmeler hatta sektörler birleşmekte, yeni meslekler ortaya çıkmaktadır. Bu değişimde teknolojik gelişmelerin modern yaşamın her alanında etkisini göstermesi büyük rol oynamıştır. Muhasebe mesleğinin, piyasada başarılı bir şekilde rekabet edebilen ve kamu çıkarını koruyan saygı değer ve değerli bir meslek olarak kalabilmesi için değişiklikleri öngörmek ve değişikliklere liderlik edebilecek bir yapılanma içinde olması kaçınılmazdır.

Kaynakça:

  • Oktay GÜVEMLİ, “Kronolojik Akıs İçinde Muhasebe Uygulamalarının Gözlemlenmesi”,
  • Muhasebenin Tarihsel ve Çagdaş Konumlarından Geleceğine Bakış Sempozyumu,
  • Sürmeli, F., Ö. Cemalcılar, Y. Benligiray (2002), “Genel Muhasebe”, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları, Yayın No:718. Eskişehir.
  • Bilgi Çağının Değiştirdiği 21. yüzyılın Rekabet Anlayışına Bağlı olarak Geleneksel Muhasebeden Stratejik Muahsebeye-Haluk DUMAN-Rabia ÖZPEYNİRCİ-Muhammet BEZİRCİ

Anahtar kelimeler: bilgi çağı, muhasebe paradigması

Yazan: Suat YILDIRIM