İsrail doğalgazı Türkiye-İsrail arasında köprü olabilir mi?

İsrail doğalgazı Türkiye-İsrail arasında köprü olabilir mi?

Ahmet AKIN, (E) Topçu Kurmay Albay

İsrail Akdeniz’de çok büyük doğalgaz rezervi keşfetti. Peki, İsrail doğalgazı pek iyi olmayan İsrail-Türkiye ilişkilerini düzeltebilir mi?

İsrail doğalgazı ve Türkiye-İsrail ilişkileri

İsrail ile ilişkilerde son bir yılda ABD başkanı Obama’nın da gayretleriyle sürpriz yumuşama yaşandı. Şimdi sıra ticareti daha da geliştirmeye geldi. En büyük hedef, Avrupa’nın en önemli doğalgaz ithalatçısı durumunda olan Türkiye’nin doğalgaz ihtiyacının bir kısmını İsrail’den karşılayabilmek. Özellike Kasım 2015 uçak krizinden beri Türkiye-Rusya ilişkilerinin zor bir sürece girmesi, ABD’nin iki müttefikini zorunlu olarak birbirine daha da yaklaştırdı. Bu amaçla teknik yönlü ve mevzuata ilişkin çalışmalar büyük bir hızla ilerliyor. 

İsrail ve Türkiye yetkilileri İsrail doğalgazını Türkiye’ye getirmek için kapalı kapılar ardında çaba sarf ediyorlar. Edinilen bilgilere göre, önümüzdeki 3 yıl içerisinde, 30 milyar metreküp doğal gazın 550 kilometrelik boru hattıyla, 2019 sonuna kadar Mersin’e getirilmesi planlanıyor.  

Türkiye’den Zorlu Grubu ile Turcas- EnerjiSA ortaklığı, İsrail-Türkiye doğalgaz boru hattı projesi ve gaz sevkiyatı ile ilgili olarak görüşmeleri sürdürüyor. Açık kaynaklarda yer alan bu haber, bugüne kadar yalanlanmadı.

İsrail ve Türkiye’nin mutabakata varması durumunda Akdeniz’in altına döşenecek yaklaşık 540-550 kilometre uzunluğundaki boru hattıyla yılda 30 milyar metreküp doğalgazın Türkiye’ye, Mersin bölgesine taşınması planlanıyor. Doğalgazın yaklaşık 10 milyar metreküpünün Türkiye’de kalması, 20 milyar metreküpünün de Türkiye üzerinden Avrupa’ya aktarılması düşünülüyor. Piyasa rekabeti açısından kritik olan nokta ise “İsrail doğalgazı”nı, halen 1000 metreküpü 199 dolar olan Rus doğalgazından daha ucuza Türkiye’ye getirmeyi başarabilmek.

İsrail Doğalgazı
İsrail Doğalgazı

İsrail doğalgazı yatırıma değer mi?

İsrail, Fransız firmaları ile ortak yaptığı sondajlarda, Leviathan sahasında açık denizde yaklaşık 1 trilyon metreküp gaz rezervi buldu. İsrail Enerji Bakanı Steinitz, Fransızlar tarafından yapılan sismolojik araştırmalara göre Akdeniz’deki İsrail doğalgaz kaynağının keşfedilen miktarın üç katını bulabileceğini söyledi.

Editörün Önerisi>>  1938-1974 Yılları Arasındaki Siyasi Kürtçülük Faaliyetleri

İsrail Meclisi Aralık 2015’te toplam doğalgaz rezervinin yaklaşık 500-600 milyar metreküplük bölümünün ihraç edilmesine yönelik bir karar almıştı. İsrail, kalan doğalgaz rezervini kendi iç tüketimi için kullanacak.

“İsrail doğalgazı”yla ilgili Türkiye’den bazı şirketler araştırmalar ve görüşmeler yapıyor. Zorlu ile Turcas-EnerjiSA ortaklığı bu firmaların en önde gelenleri.

“İsrail doğalgazı”nın  2020 yılına kadar yıllık 30 milyar metreküpünün üretilip, pazarlanması planlanıyor. Bu maksatla, doğalgaz üretiminin yapılacağı sahaya birinci faz çerçevesinde 6 milyar dolar yatırım yapılacak. Ardından ikinci faz üretim için 6 milyar dolar yatırım yapılması hedefleniyor.

“İsrail doğalgazı”nın Avrupa’ya ulaştırılması için Türkiye ile İsrail devletleri arasında, Akdeniz’in tabanına 550 kilometre civarında boru hattı inşa edilecek. Boru hattının yatırım tutarının 3 milyar dolar tutacağı tahmin ediliyor.

İsrail doğalgazı ve rekabet meselesi

Uzmanlara göre “İsrail doğalgazı”nın Türkiye’ye aktarılması Rusya ve İran gibi diğer kaynaklar üzerinde pazar baskısı yaratacak, Türkiye’nin kaynak çeşitliliğini artıracak.

Ayrıca, İsrail-Türkiye doğalgaz projesinin hayata geçirilmesi, Kuzey Kuzey Irak Kürt bölgesinden gelecek doğalgaz konusunda atılacak adımları da hızlandıracak.

İsrail doğalgazının, halen 1000 metreküpü 199 dolar olan Rus gazı ile rekabet edebilmesi için  tercihan daha düşük fiyattan Türkiye’ye taşınarak teslimi planlanıyor.

TANAP ve İsrail doğalgazı

“İsrail doğalgazı”nı, Avrupa’ya TANAP‘tan taşımak da bir diğer seçenek olarak masada duruyor. Uzmanlara göre TANAP’tan kapasite tahsisi yapılması durumunda, İsrail doğalgazı da Kuzey Irak’tan gelecek olan Kürt gazı da TANAP projesi kapsamında talep eden ülkelere taşınabilir. Bu noktada “İsrail doğalgazı”nın, milli boru hattı şebekesine bağlanması için BOTAŞ’ın da çalışmalarını hızlandırdığı biliniyor.

İsrail doğalgazı ve siyasi yansımaları

Mart 2016’da Washington’da nükleer güvenlik zirvesi yapıldı. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan İsrail Enerji Bakanı Yuval Steinitz bu zirve esnasında 30 dakika süren özel bir görüşme yaptılar. Görüşme basına yeni açıklandı. Bu görüşmede;

  • Suriye’de halen devam eden çatışmalar,
  • İran’ın Suriye çatışmalarındaki rolü,
  • Uluslararası terörizm ile mücadele,
  • Doğalgaz ticareti ele alındı.
Editörün Önerisi>>  Ses ve Görüntü Kayıtları Delil Olabilir mi?

Washington’da gerçekleşen bu görüşme, altı yıl önce Akdeniz’de Mavi Marmara gemisinde 10 Türk vatandaşının İsrail askerleri tarafından katledilmesi üzerine diplomatik ilişkilerin kesilmesinden bu yana yapılan en yüksek düzeyli görüşme oldu. Bir Türk diplomatı bir devlet başkanının bir başbakanla bir araya gelmesinin normal protokolde söz konusu olamayacağını söyledi. Neyse ki konumuz protokol değil.

İsrail Enerji Bakanı Yuval Steinitz
İsrail Enerji Bakanı Yuval Steinitz

İsrail doğalgazı hakkında son açıklamalar

İsrail Enerji Bakanı Yuval Steinitz, 20 Haziran günü Reuters’e yaptığı bir açıklamada “Geçtiğimiz Mart ayında ABD’de düzenlenen Nükleer Güvenlik Zirvesi’nde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüştüğünü” ifade etti.

Steinitz, Washington’daki zirve sırasında yapılan görüşmenin 30 dakika sürdüğünü söyledi. Görüşmede, Suriye krizi, Iran’ın Suriye’deki varlığı, terör ve doğalgaz konularının ele alındığına dikkat çekti.

İsrail enerji bakanı Steinitz Washington’daki görüşmenin son derece olumlu bir havada geçtiğini ve İsrail-Türkiye arasında diplomatik ilişkilerin yeniden başlatılmasını en çok arzulayanlardan biri olduğunu söyledi.

Türkiye ve İsrail arasında ilişkilerin normalleştirilmesine çok yaklaşıldığını belirten İsrail Enerji Bakanı Steinitz, ‘anlaşmazlık konularının yüzde 80 ila yüzde 90’ının aşıldığını ve tarafların iyi niyet ve esneklik göstermesiyle son pürüzlerin de ortadan kaldırılabileceğini’ söyledi.

İsrail doğalgazı
İsrail’in ekonomik istikrarının ve enerji güvenliğinin doğalgaz rezervinin değerlendirilmesine bağlı olduğunu belirten Enerji Bakanı Steinitz, İsrail’in geleceği açısından doğalgaz projesinin mutlaka gerçekleştirilmesi gerektiğini vurguladı.

Geçmişte ne olmuştu?

İki eski müttefik arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesi amacıyla daha önceleri de Cenevre ve Londra’da bir dizi görüşmeler yapılmıştı. Ancak, bir kaç noktada görüşmeler tıkanmıştı.

Türkiye ne diyor?

Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da 7 Haziran’da Ankara’da yaptığı bir açıklamada, ‘İsrail ile ilişkilerin normalleştirilmesinin bir ya da iki buluşmaya’ kaldığını belirtmiş ancak herhangi bir tarih vermemişti.

İsrail doğalgazı ve nakliye sorunu

İsrail’in büyük miktarda doğalgaz rezervine sahip olduğu kesin. Ancak, sıkıntı “İsrail doğalgazı”nın dünyaya pazarlamasında. İsrail’lilere göre, doğalgazın pazarlanması, Akdenizin dibinden doğalgaz çıkartmaktan çok daha zor ve pahalı.

Editörün Önerisi>>  Doğu isyanları: Cumhuriyet öncesi doğu isyanları ve Kürtçülük

İsrail doğalgazı’nın pazar meselesi

Görünüşe göre, İsrail-Ürdün arasında barış ortamı var ancak Ürdün’ün doğalgaz ihtiyacı mahdut ölçüde. Suriye ve Lübnan ise İsrail’in ebedi düşmanı olan iki devlet. Aralarında ticaret yok. İsrail doğalgazı ya Mısır’a veya Türkiye’ye pazarlamak zorunda. Ancak Mısır’da da geçen aylarda çok büyük miktarlarda doğalgaz rezervi keşfedildi. İsrail doğalgazını gemilerle dünyaya pazarlamak ise ayrı bir seçenek ama nakliyatı pahalı ve sürekliliği zor. Kıbrıs-Yunanistan-Avrupa hattı ise en zor ve en maliyetli olan seçenek.

Bu durumda “İsrail doğalgazı”nın boru hattıyla önce Türkiye’ye, Türkiye’den de Avrupa’ya pazarlanması tek ekonomik seçenek olarak kalıyor. Üstelik, Türkiye toprakları üzerinde halen inşa edilmiş bir çok doğalgaz boru hattı mevcut ve bu doğalgaz boru hatları atıl kapasite ile çalışmakta.

İsrail doğalgazı ve Türkiye’nin doğalgaz ihtiyacı

Türkiye doğalgazının büyük bölümünü ilişkilerinin gergin olduğu Rusya ile İran’dan ithal ediyor. Rusya, doğalgazı düşman olduğu ülkelere adeta bir silah olarak kullanıyor. Bu gerçeklerin bilincinde olan Türkiye Rus doğalgazı ithalatını geçen yıl 300 milyon metreküp azaltarak 27 milyar metreküpe düşürmüştü. Ekonomi uzmanları  Türkiye ekonomisinin hızla büyüdüğüne 2020’ye kadar doğalgaz ihtiyacının 50 milyar metreküpe kadar çıkacağına dikkat çekiyor.

İsrailli uzmanların yaptıkları açıklamalara göre, 3 milyar dolarlık yatırımla Akdeniz’de 540-550 kilometre uzunluğunda doğalgaz boru hattı inşa edilmesi halinde, Türkiye’ye yılda 10 milyar metreküp civarında İsrail doğalgazı transfer edilebileceğini ifade ediliyor.