Küresel Çin politikası: Bölgesel ve küresel Çin politikası

Küresel Çin politikası: Bölgesel ve küresel Çin politikası

Dış politikada küresel Çin politikası, ülkenin küresel sisteme entegrasyonu ile değişmeye başlamıştır.

Çin G-20’ye entegre olmuştur. Çin’in ABD doları ile yatırım yapmaya başlamıştır. Küresel Çin politikası aynı zamanda daha merkezi ve bölgesel bürokratik menfaatleri de ilgi alanına almıştır.

Günümüzde Çin’in en merkezi bakanlıkları ile kurumları, yabancı denizaşırı örgütler, ulusal ve uluslararası ajanslarla doğrudan ilişkilidir.

  • Çin Halk Bankası, Dış Ticaret Devlet Yönetimi ve Finans Bakanlığı Çin’in para işlemleriyle ilgilidir. Bu kurumlar IMF ve Dünya Bankası ile ilişkileri yürütmektedir. Toplum Güvenliği Bakanlığı ise BM Barışı Koruma Operasyonlarına polis sağlamaktadır.

Her yıl 5 milyon Çin’linin yurt dışı seyahate çıkmasına müsaade edilmeye başlanmıştır.

Yurt dışında çalışan bir milyon Çin vatandaşına konsolosluk desteği ve koruma sağlanmaktadır.

Hu Jintao’nun On Sekizinci Parti Kongresi’ne sunduğu çalışma raporu yurt dışındaki Çin vatandaşlarının korunmasına duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.

Küresel Çin politikası: Kurtarma harekatı

Küresel Çin politikası için Çin vatandaşlarını Mısır’daki çatışmadan kurtarmanın yanı sıra, Japonya’daki nükleer kazadan ve Libya’da iç savaşın çıkmasının ardından 35 bin Çin vatandaşını kurtarıp evlerine getirmek zorlu bir görev olmuştur.

Küresel Çin politikası kapsamında; söz konusu başarılı operasyonlar, sadece Dışişlerini değil, kurumlar arasında kayda değer işbirliğini içermiş; olumlu netice, Çin Halk Kurtuluş Ordusu Donanması ile Hava Kuvvetleri, Ticaret Bakanlığı, Kamu Güvenliği Bakanlıklarının, Çin Sivil Havacılık Kurumu ve Libya’daki Çinli petrol şirketleri ve diğer şirketler ile yakın çalışması neticesinde ortaya çıkmıştır.

Küresel Çin politikası: Çin şirketleri ve ordu

Genelde resmi sistemin dışında kalsalar da, Çin şirketleri, ordu kuruluşlarıyla birlikte, birçok Çin bölge hükümetinin olduğu gibi, Çin’in uluslararası eylemlerin ortaklardır. Bu çeşitli araçlar dış politika karar verme süreçlerinde kendi menfaatlerini direk ilgilendiren durumlarda söz sahibi olmak istemektedirler.

Editörün Önerisi>>  Mao dönemi Çin dış politikası ve dönemin başlıca olayları

Çin’in reform süreci

Çin’in reform süreci, Çin’in ekonomik karar alma süreçlerini ademi merkeziyetçi bir hale getirmeye çalışmış ve bu durum bölge ve yerel hükümetlerin uluslararası rolünün artmasına sebep olmuştur. Bölge hükümetlerinin geniş uluslararası menfaatleri vardır: Doğrudan yabancı yatırımın alıcısıdırlar, yerel şirketleri kendi dış yabancı yardımları ile desteklerler, kontratlı iş gücü ihraç ederler, kazanç ve istihdam sağlayan yurt dışı altyapı ile mühendislik projelerinin üstlenicisidirler. Bu rol merkezi hükümet tarafından da teşvik edilmekte ve çoğunlukla kalkınma kredileriyle desteklenmektedir. Yerel liderlerin lobi faaliyetlerinde bulunmaları, Politbüro ve Politbüro Daimi Komitesi (PBDK)’nin bölge ve şehir liderlerine sağladığı artan temsil ile daha basitleştirilmiştir. Söz konusu yerel ve uluslararası ekonomik ilişkilerin ve ticaret bağlarının gelişmesiyle, bölge hükümetleri açık ticaret sistemlerini tercih etmeye ve Çin’in uluslararası ekonomik entegrasyonunu desteklemeye yatkın hale gelmişlerdir.

Küresel Çin politikası: Parti-devlet kontrolü

Çin iş sektörü içinde, pek çok grup dış politika dâhil olmak üzere hükümet politikaları üzerinde kayda değer nüfuz kullanmaktadır. Bunların en önemlileri telekomünikasyon, mineral kaynak, enerji ve bankacılık endüstrileridir. Bu alanlarda iş yapan pek çok devlet sermayeli şirket ve özel şirket daha otonom hale gelmiştir, ancak nihayetinde hala Parti-devlet kontrolüne tabidirler.

Özellikle enerji endüstrisi, geçmişte güçlü bir nüfuza sahip olduğunu göstermiştir ve söz konusu durum artarak devam etme görünümündedir.

Başta Milli Petrol Şirketleri (MPŞ) ve onların alt kuruluşlarının (özellikle PetroChina, Sinopec ve China National Offshore Oil Corporation) yurtdışı menfaatleri, söz konusu şirketlerin petrol ve gaz faaliyetleri, Pekin’in gelirlerine katkıları ve kurdukları geniş ekonomik bağlarla Çin politikasına yardım etmeleri, Çin için stratejik öneme sahip oldukları anlamına gelmektedir.

Ayrıca, söz konusu alt kuruluşlarının yabancı borsalarda işlem görmesi nedeniyle, Parti-devletin Milli Petrol Şirketleri (MPŞ) üzerindeki kontrolünde kısıtlamalar bulunmaktadır.

Editörün Önerisi>>  Çin yönetim sistemi üzerinde küreselleşme politikasının etkileri

Küresel Çin politikası doğrudan küreselleşmenin etkisindedir.

Küresel Çin politikası: Liderlerin iş tecrübesi

Çin’in önde gelen liderlerinin çoğu ve hatta neredeyse tümünün ticari teşebbüs tecrübesi bulunmaktadır. Stratejik devlet sermayeli şirketler, siyasi, bürokratik ve bölge seviyelerinde en yüksek liderlik pozisyonlarına işgücü sağlamaktadır. Örneğin, Jiang Zemin’in başbakanı Zhu Rongji, petrol endüstrisi tecrübesine sahiptir, (PetroChina‘nın ebeveyn şirketi) Çin Milli Petrol Şirketi başkanlığı, daha öncesinde bölge vali yardımcılığı görevlerinde bulunmuş olan Jiang Jiemin ise 2013 yılında bakanlık seviyesinde bir pozisyon olan Devlet Varlıklar Denetim ve Yönetim Komisyonuna getirilmiştir. Daha sonra söylentilere göre yolsuzluk suçlaamları nedeniyle görevden alınmıştır. Söz konusu atanan kişilerin, muhakkak geçmişte bağlı oldukları endüstrilerin menfaatlerinin peşinde koşacakları gibi bir durum söz konusu olmasa da, “personel hareketlerinin, petrol şirketleri ile ülke liderliği arasında çeşitli seviyelerde kesinlikle ciddi anlamda esneklik ve gayri resmi bağlantilar sağladığı” iddia edilmektedir.

Küresel Çin politikası: Enerji endüstrisi

Geleneksel bir çıkar grubu olsa da, enerji endüstrisi her zaman ortak hareket etmemektedir. Bazı ortak çıkarları paylaşsalar dahi, küresel Çin politikasının planlanması ve icrasında bahsedilen çıkarlara yönelik rekabet ve uyumsuz unsurlar söz konusu olabilmektedir. Ayrıca, Çin hükümeti enerji sektörü üzerinde otorite tesis etmenin zor olduğunu keşfetmiştir. 1995 yılında bir enerji Küçük Öncü Grup’u kurulmuş, ancak Ulusal Enerji İdaresi ile birlikte pek çok başka enerji kuruluşunun yapısına dahil edilmiştir. Wen Jiabao yönetiminde, Ulusal Enerji Komisyonu yüksek seviyeli denetim ve koordinasyon organı olarak kurulmuştur. Fakat o da, uyumsuz bürokratik ve kamu iktisadi teşekkülü kaygıları neticesinde, ülke içi ve ülke dışı çıkarları entegre edecek bir milli enerji siyasetini üretmekte aciz kalmıştır. Yeni kurulan Ulusal Enerji İdaresi, Ulusal kalkınma ve reform Komisyonu’nun altında yapılanmıştır.

Editörün Önerisi>>  Çin Ordusu: Çin Ordusu'nun iç ve dış siyasetteki rolü

Kaynaklar:

¹ Çin Dış Politikası, Stuart Harris, Matbuat Yayınları, 2014

Ahmet AKIN, (E) Topçu Kurmay Albay