2008 ekonomik krizi: Ekonomik krizin nedenleri ve sonuçları

//2008 ekonomik krizi: Ekonomik krizin nedenleri ve sonuçları

2008 ekonomik krizi: Ekonomik krizin nedenleri ve sonuçları

2008 Ekonomik krizi, dünyanın son yüzyılda yaşadığı en büyük global ekonomik krizlerdendir. 2008 yılında Amerika Birleşik Devletlerindeki konut piyasasında büyük bir çöküş yaşanmıştır.

2008’de ekonomi piyasasında ne oldu?

Aslında ABD’deki konut fiyatları “mortgage” etkisiyle 2000’li yıllar boyunca tahminlerin üstünde artmış, bankalar düşük gelirli ailelere konut satın almaları için kolayca kredi vermişlerdir. Zamanla kredi akitlerini birleştirilmiş, tahvil şeklinde borsalarda alınıp satılmaya başlanmıştır. Tahvillerin bir kısmı da yatırım bankalarının elinde bulunmaktaydı. Konut fiyatlarının beklenmedik oranda düşmesiyle, “mortgage” piyasası çökmüş, düşük gelirli aileler borç aldıkları kredileri geri ödeyememiş ve bankalar konutlara el koymuştur.

21’nci yüzyılda dünya gerçekleri

21’nci yüzyılda dünya   ülkelerinin ekonomileri ulaşım, iletişim ve ticaretin  hız kazanması   sebebiyle  birbirlerine etkiler hale gelmiştir. Bir ülkenin ekonomisinde  meydana gelen ekonomik kriz,  24 saat içinde başka bir ülkede ulusal borsanın  çökmesi gibi daha büyük ekonomik krizlerin yaşanmasına neden olmaktadır.  Alınan önlemlerle atlatılsalar bile, ekonomik krizler meydana geldiği ülke  veya ülkelerin ekonomilerinin sağlamlığına göre, geride az veya çok hasar   bırakmaktadır. 2008 ekonomik krizi de bunlardan biridir.

2006’dan itibaren giderek  artan bir şekilde ABD’de ekonominin temel dinamiklerinden olan mortage şirketlerinin (yüksek faizli ve riskli kredi veren şirketler) aslında zaten   yetersiz geliri olan müşterilerine verdikleri kredileri tahsil edememesiyle  son büyük ekonomik kriz ve finansal kriz patlak verdi . Mortgage temelli   2008 ekonomik kriz, adeta ekonomik bir hastalık olarak hızla dünyaya yayıldı. Bazı   ekonomistlere göre bu ekonomik krizle kapitalist ülkelerde uygulanan Adam  Smith (1723 – 1790)’in   serbest piyasa ekonomisi teorisi çöktü.

Son 100 yılda global etkili ekonomik krizler:

  • 1929-1932 Büyük Ekonomik Buhran: 21-29 Ekim 1929 tarihinde ortaya çıktı. Nedenleri, makineleşmenin etkisiyle aşırı üretim ve buna karşılık yetersiz talepten kaynaklanan ABD bankalarındaki likidite sıkışıklığıdır. Bunalım dünyada 50 milyon insanın işsiz kalmasına, dünyadaki toplam üretimin %42,  dünya ticaretinin ise %65 oranında azalmasına neden olmuştur.
  • 1973 Petrol Krizi: 15 Ekim 1973 tarihinde Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Birliği (OPEC)nin Yom Kippur Savaşında ABD’nin İsrail Ordusuna destek vermesini gerekçe göstererek ilan ettiği petrol ambargosudur. Ambargo ile ABD ve İsrail’den yana tavır sergileyen ülkelere petrol ihraç edilmemeye başlanmıştır. Ambargo nedeniyle petrol fiyatları kısa sürede büyük artış göstermiş, dünya borsalarında büyük çöküş yaşanmıştır.
  • 1997 Doğu Asya Mali Krizi: Doğu Asya Mali Krizi Temmuz 1997’de Tayland’da başlamıştır. Krizin etkisi ile Endonezya, Güney Kore ve Tayland’ın ulusal para birimleri dolar karşısında büyük değer yitirmiş; borsalarında düşüşler yaşanmıştır. Ekonomik krizin  artçı şokları  Hong Kong, Malezya, Laos ve Filipinler’de de hissedilmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti, Tayvan, Singapur ve Vietnam ise ekonomik krizden kısmen etkilenmişlerdir. Japonya bu ekonomik krizden fazla etkilenmemiştir. Doğu Asya ekonomik krizinin etkileri Brezilya ve Rusya başta olmak üzere, dünyanın diğer ülkelerinde de hissedildi.

2008’den beri devam eden ekonomik krizler

Yukarıda sıralanan global etkili ekonomik krizlerden hiç biri 2008’den beri devam eden son ekonomik kriz kadar ağır ve hasar verici olmamıştır.

2000-2008 döneminde ekonomisi hızla gelişen, dünyanın en kalabalık ülkeleri Çin ve Hindistan’dan kaynaklanan talebin etkisiyle başta petrol olmak üzere bütün emtia ve tarım ürünleri fiyatlarında büyük bir yükseliş gözlenmiştir. Bunun sonucu olarak 2008 yılında gıda fiyatları tarihin en yüksek düzeylerine ulaşmıştır. Altın ve petrol gibi değerli maddeler de tarihinin en yüksek değerini kazanırken ABD dolarının değeri hemen hemen bütün diğer para birimleri karşısında önemli ölçüde düşmüştür.

Mortgage, konut satın almada müşterilere faiz karşılığı kredi vermektir. Ödünç verenle (mortgagee) ödünç alan (mortgator) arasında yapılan ve gayrimenkulün teminat olarak kullanıldığı finansal bir antlaşmadır. Borç veren, kredi borcu ödenmediğinde ipotekli mülkü kendi mülkiyetine geçirebilir. Çoğunlukla 30 veya 15 yıl vadeyle uygulanır.

Ekonomik krizin etkisi ile portföyünde çok miktarda konut ağırlıklı kredi müşterisi bulunan global yatırım bankalarından New York merkezli “The Bear Stearns Companies, Inc.” Mart 2008’de iflas etti.  ABD hükümeti bu bankayı ABD’nin en önde gelen yatırım bankalarından olan “JPMorgan Chase & Co.”e sattı. Bu iflası 15 Eylül 2008’de “Lehman Brothers Inc.” adlı bankanın iflası izledi. İflas ettiğinde bu bankanın 613 milyar dolar borcu vardı. Bu iflas ABD tarihinin en büyük iflası olarak nitelendi. Merrill Lynch adlı yatırım bankası da 14 Eylül 2008 tarihinde Bank of America tarafından satın alındı. Bu iflasları diğer banka ve sigorta şirketlerinin iflasları da takip etti. Ekonomik krizi durdurmak için Eylül 2008 sonlarında ABD Kongresi 700 milyar dolarlık bir kurtarma paketini onayladı. Bu parayla kilitlenen kredi musluklarının açılması, bankaların iflastan kurtarılması ve ekonominin yeniden canlandırılması hedeflendi.

By | 2017-08-01T09:32:32+00:00 Ağustos 1st, 2017|Ekonomi|0 Comments

About the Author:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşmak ister misiniz?

%d blogcu bunu beğendi: